Değer, bireyin bilincinde yer alan ve davranışı yönlendiren güdülerdir.- Sola Unitas, Koçluğun Temelleri
Eyleme geçebilmek için duyguya ihtiyacımız olduğunu bir önceki yazımda belirtmiştim. Hatırlatmak gerekirse; düşünce, duygu ile desteklenmiyorsa eylem yoktur. Davranış da bir eylem olduğuna göre, içinde duygu barındırır. Otomatik pilotta yaptıklarımız da buna dahildir. Davranışımızı hatta düşünce tarzımızı, yargılarımızı, sevdiklerimizi, sevmediklerimizi belirleyen temel yapı taşlarımızdan biri de Değerlerimizdir.
Bizler Değerler terimini şirketler ile beraber öğrenmiş olabiliriz. Kişisel değerler konusu şirket değerleri kadar yaygın değil. Bilirsiniz; her köklü şirketin değerleri vardır. Hatta işe alımlarında şirket değerleri ile uyumlu olup olmadığına bakılır. Ben burada kişisel değerlerimizden bahsetmek istiyorum.
Kişisel değerlerimiz bizim olmazsa olmazlarımızdır. Hayatta olmazsa olmazın nedir diye sorulduğunda verdiğiniz cevabınızdır. Bir çok koçluk görüşmelerinde bu sorunun cevabı bazen yeterli olmayabiliyor. Bazen bu sorunun cevabı bile olmayabiliyor. Kişiler genellikle edinmek istedikleri değerleri kişisel değer olarak seçebiliyor. Bunun en büyük sebeplerinden biri; toplum normları. Toplumda dışlanmamak, kabul görülebilir olmak adına kendilerinin bile farkında olmadıkları maskeye bürünebiliyorlar ve “olması gereken” değerleri seçip yaşamaya çalışabiliyorlar. Bu da hayatlarında bir tatminsizlik yaratıyor. Çünkü özvarlığından uzaklaşmış oluyor. Özbenliği ile yaşamı ve seçimleri arasonda bir uyumsuzluk oluyor. Kendinden uzaklaşan mutlu olamaz. Öz değerlerini bulduğunda ve onlara göre seçim yaptığında ise mutlu olunabiliyor. Bu seçimlerden kastım; hayattaki tüm seçimler. İş, eş, arkadaşlar, vs…
Eğer ki gerçek değerlerini biliyorsan, o değerlerinin yüceltildiği ortamlar seni mutlu eder. Değerlerin duygularına etki eder. Değerlerinin önemsenmediği ortamlarda çok mutsuz olabilirsin. Dolayısıyla duygusal zeka için, duygularını anlamlandırabilmek için, hatta başkalarının duygularını dahi anlayabilmen için değerlerini bilmen gerekir.
Bizi gerçekten harekete geçiren, performansımızı etkileyen şeyler, duygularımız, inançlarımız ve değerlerimiz şeklinde yüzeyin altında oluşur. Dr. Harry Alder
Değerler kişinin öz değerleri olabilir; fakat değiştirelemez denemez. Eğer ki hayallerine uyum sağlayamayan, seni sabote eden bir değerin varsa, bunu, sana hizmet edecek başka bir değerle elbetteki değiştirebilirsin. Bu kolay olmasa da, bunun bilincinde olmak ve o bilinçle ilerlemek uygulamayı kolaylaştırabilir.
Bu da duygularınızı kontrol edebilmenize yardımcı olur. Konfor alanından çıkmanıza yardımcı olur. Sabote eden değerler olumsuz duygular hissettirir. Sebebi de; beyninin, bilinmeze ya da olumsuz deneyimlere verdiği “kaç” tepkisidir. Beyin sonucunu göremediği deneyimleri yaşatmamak için sizinle duygularınız aracılığıyla savaşır. Zekayı yönetebilmek de burada devreye girer. Beynin savaşının korkudan ibaret olduğunu bilirseniz eğer, onu haksız çıkarmak daha kolay olacaktır. Sonucunda eğer ki olumsuz bir deneyim yaşarsanız, bir dahaki sefere beyniniz daha güçlü bir şekilde karşınıza çıkar. Bütün bu savaşla kolayca başa çıkabilmek için kendini tanımanın en önemli konularından biri “Değerler”ini bilmek gerekir.
Bazı konular vardır ki, bilmediğin zaman savaşırsın, ama neyle savaştığını dahi bilemezsin. Bildiğin zaman da onun kilit ve anahtarını bulmuş gibi, herşey bir anda açılıverir, kolaylaşır. Değerler konusu da duygu yönetimi ile ilgili böyle bir etki yaratır.
Kendi değerlerinizi bilmenin yanında, o Değer’in sizin için ne anlama geldiğini de bilmek çok önemlidir. Sizinle aynı değeri paylaşan kişilerin o Değer’e atfettiği anlam farklı ise; sizinle aynı değeri paylaşıyor sayılmaz. Bu da seçimleriniz ve hatta iletişiminiz için önemli konulardan biridir.
Empati yapabilmek için anlayabilmek gerekir. Aynı fikirde olmak gerekmez, anlamak yeterlidir. Anlayabilmek için de ona ne anlam yüklediğini bilmek gerekir. Her kelimenin anlamı kişisel olarak her birimiz için farklı bir anlam içerebilir. Sözlük anlamları günlük basit iletişim için gereklidir. Derin bağlar için, kişisel atfedilen anlamları bilmek gerekir.
Sonuç olarak Değerlerimizi biliyor olmamız aslında hayatımızı anlamlandırabiliyor olmamız demektir; Hayatımızdaki insanları anlayabiliyor olmamız demektir. Rolleri, seçimleri, mutlulukları, mutsuzlukları anlıyor olabilmemiz demektir.
Değerlerimizin bize katkıları:
- Anlaşmazlıkların nedenlerini öğrenmek: Değerleriniz çatışırsa ya da anlamlarınız farklıysa çatışma yaşayabilirsiniz.
- Kendi iç sesimizin size ne anlatmak istediğini anlayabilmek, Değerlerimizi biliyorsanız, nelere sevinip, üzüleceğimizi, kızıp, mutlu olacağınızı biliyoruzdur ve iç sesiniz ile çatışmazsınız.
- Duygularınıza sebep olan durumları tam olarak fark edebilmek, Duygularınız değerlerinizle doğru orantılıdır. Değerlerinize dokunan durumlar iyi ya da kötü, size iyi ya da kötü duygular yaşatır.
- Kişilerin önem verdiği kavramları anlayabilmek, Başkalarının değerlerini biliyorsanız onlar için hayatta olmazsa olmazlarını biliyor olabilirsiniz.
- Kendi önem derecelerinizin farkına varmak, Kendi değerlerinizi biliyorsanız, önem derecelerini biliyorsunuzdur.
Başarılı biri olmaktan çok, değerleri olan biri olmaya çalış. – Albert Einstein
Başarıyı en çok destekleyen konu diyebilirim Duygusal Zeka için. Duygusal Zeka’sını güçlendiren, zekasını güçlendirir. İletişimi güçlendirir. En önemlisi de hayatta, kendi hakimiyetini güçlendirir. Değerler de Duygularımızı anlamlandırabilmemiz ve istediğimiz ölçüde yönlendirebilmemiz için en önemli konulardan biridir.
